ما از ژنومیک چه میدانیم و آنها از علم ژنومیک چطور استفاده می کنند؟
یکی از دوستان (وحید وطنخواه) از طریق ایمیل پیامی را برایم فرستاد و نوشته بود سایتی ادعا کرده با کمک تست ژنومیک میتواند شریکی دلچسب و سازگار برای شما انتخاب کنیم تا اینکه مدت زمانی طولانی با هم زندگی رمانتیکی داشته باشید. گمان کردم کل ژنوم یک فرد را توالی یابی میکنند و براساس میزان تشابه ژنومی دو فرد این تصمیم گرفته می شود. به هر حال از آنجایی که برای بنده که در عصر ژنتیک و ژنومیک فعالیت میکنم جای تامل داشت تا در این مورد کنجکاوی بیشتری به خرج دهم. به اطلاعات سایت نگاه کردم و این سایت یک سایت "چت و دوست یابی" بود و ظاهرا برای این کار خود دلیل علمی هم داشتند (http://www.genepartner.com/index.php/aboutgenepartner). اما اینکه ادعای این سایت علمی بود یا فقط تبلیغ و برای بیزینس جای خود دارد.
با مطالعه لینک science سایت متوجه شدم Prof. Dr. Wedekind از دانشگاه برن سویس آزمایش های را انجام داده مانند اینکه زنانی را استخدام کرده تا تی شرت گروهی مرد را برای سه روز متوالی بو کنند و بعد از آن تصمیم بگیرند کدام یک از این سه مرد جذاب تر هستند. به نظر میرسد براساس بوی پیراهن مردان، زنان به صورت متفاوتی سیستم ایمنی شان فعال می شود. سپس این دانشمند بخش خاصی از ژنوم که به نام HLA(human leukocyte antigen) را مورد آنالیز قرار داد و متوجه شد که زنان تی شرت مردانی را ترجیح داده بودند که بیشترین تفاوت ژنتیکی را در این لوکوس با خودشان داشتند.
این جایگاه ژنی نقشی حیاتی در کنترل فعالیت های ایمونولوژیکی و نهایتا پاسخ های ایمنی دارد. همچنین ذکر شده از انجایی که تنوع بسزایی در در جایگاه HLA وجود داره میتوان با استفاده از این جایگاه به میزان خویشاندی و امکان افزایش همخونی در نتاج در اثر ازدواج دو فرد پی برد.
اما نظر بنده این است صفات و نقایص زیادی شناخته شده اند که یک یا دو ژن آنها را کنترل می کنند . میتوان با مقایسه میزان مشابهت و یا تنوع ژنتیکی در این ژن ها در اتباط با بروز صفات در خود فرد یا نتاج آنها تصمیم گرفت. یا حتی در صنعت گاو شیری برای گاوهای نر ژنومیک جایگاه های زیادی هستند که در صورت هموزایگوت و هتروزایگوت بودن ممکن است نقایص ژنتیکی را نشان دهند و یا اینکه به نتاج منتقل کنند.
اما به نظر بنده از آنجایی که فاکتورهای بسیاری در یک ازدواج موفق میتواند نقش داشته باشد این صفت نمی تواند به وسیله تعداد محدودی جایگاه کنترل شود و صفت تفاهم دو زوج یک صفت نیست بلکه این صفت ترکیبی از چندین صفت بوده که ممکن اثرات مادری و خانوادگی هم در اینجا شدید باشند. البته اثرات مادر زن و مادر شوهر را باید به عنوان فاکتورهای اصلی وارد مدل کرد.
شاید برای کسانی که افکار تجاری و پول درآوردن دارند اینچنین تبلیغاتی فرصتی ایجاد کند تا ما هم جایگاه های درگیر در بروز بیماری های، استعداد و ... را شناسایی کنیم و به افراد بگوییم که شما باید با این فرد ازدواج کنید تا به فلان بیماری مبتلا نشوید و یا اگر با این فرد ازدواج کنید فرزندتان نابغه می شود. اما اگر به نتایج مطالعات GWAS و سایر مطالعات mapping نگاه کنید برای بسیاری از صفات کارهای association انجام شده و در بهترین حالت فقط 10 درصد تنوع فنوتیپی توجیه شده است. حالا از این بگذریم این همه مطالعه فراژنومیک مانند ترنسکریپتومیکس، پروتئومیکس، متابلومیکس و سیستم بیولوژی، اپی ژنتیک و ... اینجا چکار می کنند اگر قرار است شما فقط با تست یک قطعه ژنوم فنوتیپ یک صفت را مشخص کنید. چه برسد به اینکه بخواهیم با یک تست ساده ژنومیک فنوتیپ دو فرد را مشخص کنیم میزان سازگاری آنها با هم را تعیین کنیم و نهایتا سالم بودن و مقاومت به بیماری را در فرزند آنها را هم مشخص کنیم. بنابراین درست است که در عصر ژنتیک پیشرفت های زیادی در فناوری های توالی یابی و شناسایی مسیرهای بیولوژیکی بیماری ها و معماری ژنتیکی صفات رخ داده است اما از آنجایی که ما میدانیم صفات کمی و به خصوص صفات رفتاری صفاتی پلی ژنی و پیچیده هستند و سهم محیط در بروز فنوتیپی آنها انکار ناپذیر است همیشه باید به اینچنین تبلیغاتی با احتیاط نگاه کرد و زود باور نکرد.
منتظرات نظرات سایر متخصصان ژنتیک در این مورد و تبلیغاتی که ممکن است مبنای علمی چندان قوی نداشته باشند هستم.
هر کس که یک کلام به من بیاموزد مرا تا ابد بنده خود کرده است. «امام علی(ع)»