متابولومیکس و ژنومیکس دام و طیور: چشم انداره های تعیین فنوتیپ در آینده و کاربرد آن در اصلاح دام
آقای محمد قادرزاده لطف کردند و ترجمه مقاله ای در اتباط با متابولومیکس را برای درج در وبلاگ فراهم کردند. امروز ه به لطف توسعه در فناوری های توالی یابی و تکنیک های شناخت آنزیم ها و متابولیت ها، مطالعه تغییرات ژنتیکی و بیوشیمایی از سمت ژنوم به سمت فنوتیپ نسبتا آسان شده است. مثلا از سمت ژنوم یا DNA اگر به سمت فنوتیپ حرکت کنیم به ترتیب با مجموعه mRNAهایی که در فرآیند بیان ژن تولید می شود (ترانسکریپتومیکس)، از mRNA به سمت مجموعه پروتیین های که تولید می شوند (پروتئومیکس)، از Proteomics به سمت مجموعه متابولیت های هایی که در بدن تولید می شود (متابولومیکس) و نهایتا مجموعه این متابولیت ها منجر به تولید فنوتیپ صفات مختلف می شود و علم مطالعه آنها را فنومیکس (Phenomics) می گویند و بررسی همزمان این فرآیند حرکت از ژنوم به فنوتیپ سیستم بیولوژی (System Biology) یا ژنتیک سیستمی (System Genetics) میگویند. مقاله زیر استفاده از مجموعه متابولیت های تولید شده جهت پیش بینی عملکرد یا فنوتیپ افراد را بررسی کرده است و این نوید را می دهد که در آینده اطلاعات متابولومیکس هم جهت پیش بینی های مرتبط با بیماری های و یا صفات تولیدی استفاده خواهند شد. با این وجود سوالی که همیشه در این راه ذهن بنده را مشغول کرده با فرض عدم جهش، ژنوم هر فرد از بدو تولد تا زمان بلوغ و مرگ ثابت است اما بیان ژن ها، تولید پروتیین ها، تولید متابولیت بسته به زمان، مکان و شرایط محیطی تغییر می کنند و لذا پیش بینی که با کمک بیان ژن ها برای فنوتیپ یک فرد انجام می شود برای بافت خاص، سن خاص، زمان خاص و شرایط خاص انجام می گیرد و ممکن است برای بافت دیگر، زمان دیگر، سن دیگر و شرایط دیگر معتبر نباشد از طرفی با حرکت از سمت ژنوم به سمت فنوتیپ واسطه ها (دلالان) به شدت افزایش می یابند و پیدا کردن روابط علت و معلولی بسیار پیچیده می شود. با این وجود هنگامی که میخواهیم از سمت ژنوم به سمت بیان ژن، تولید پروتیین، تولید متابولیت و نهایتا فنوتیپ را مطالعه کنیم باید به بیشتر از دو بعد نگاه کنیم و روش های آماری مبتنی بر مدل های خطی جوابگوی اینچنین ارتباطات و بررسی اینچنین شبکه هایی نخواهند بود و قطعا به سمت روش های Machine Learning و آنالیز شبکه (Pathway Analysis) باید روی آورد.
فایل pdf مقاله را از طریق لینک زیر دانلود کنید.
متابولومیکس و ژنومیکس دام و طیور
چکیده:
متابولومیکس یک زمینه نو ظهور آنالیز متابولویت هاست که به شناسایی، تعیین کمیت در شمار زیاد نمونه های بیولوژیکی (مانند شیر، پلاسما و سرم) می پردازد و بینش جالبی در مورد شکاف بین ژنوتیپ و فنوتیپ فراهم می کند که ممکن است شامل صفات تولیدی مانند نرخ رشد، تولید شیر، تجمع چربی در بدن و دیگر صفات اقتصادی بشوند.
- متابولومیکس در اصلاح دام ممکن است نخستین سنگ بنای تعیین فنوتیپ در آینده باشد. که نیاز به بهبود و توصیف صفت دارد و پیشبینی ارزشهای اصلاحی را بهبود می بخشد و با کاستی های شیوه های سنتی مقابله می کند و شیوهای جدیدی در برنامههای اصلاح نژادی باشد.
- تلفیق متابولومیکس با اطلاعات ژنومیکس در چند پژوهش جدید، نوید آینده ای درخشان را میدهد.
- تاکنون مطالعات پویش ژنومی با ارتباط بین متابوتیپها و ژنوم تحت عنوان (mGWAS)، در گاو و خوک توانسته اند جایگاه های ژنی معنی داری را شناسایی کنند که تولید متابوتیت را کنترل می کنند.
- روش هایی تشکیل شبکه براساس مفاهیم سیستم های ژنتیکی برای باز کردن پیچیدگیهای اطلاعات متابولومیکس، و ارتباطات داده های متابولومیکس با دیگر دادههای اومیکس بکار برده شده است.
- با استفاده از متابولیتها، صفات جدید و قدیمی مرتبط با معماری ژنتیکی بهتر تعریف می شوند و متابولیتها فرصتهایی را برای کاربردهای نو در اصلاح دام فراهم خواهند آورد.
مقدمه:
پژوهش آرچیبلد گارود حدود 100 سال قبل با عنوان " خطای مادرزادی متابولیسم" منتشر شد و روشی را ابداع نمود که ارتباط بین بیوشیمی و ژنتیک را نشان میداد که متعاقباً نظریهی "یک ژن- یک آنزیم" بوسیله بیدل و تاتوم (1941) بوجود آمد. در این مطالعات پیشگام، برخی متابولیتها (پیش مادههای بیوشیمایی یا فرآوردههای واکنشهای آنزیمی به عنوان نشانگرها "نمونههای حاصل از تغییرات رفتار شیمیایی" معرفی شدند (گارود 1902).
چندین مورد متنوع از محصولات یا پیش مادههای بیوشیمیایی مؤثر در دام و طیور نیز توصیف شده است. به عنوان بوی ماهی در شیر گاو و تخم مرغهایی که دارای بوی ماهی و لکه هستند که به علت سطوح مختلف (تری متیل آمین) است که باعث جهشهای مختلفی در همان ژن (flavin-containing mono-oxygenase 3; FMO3) می شود که در انسان مسئول تری متیل آمینوریا یا سندرم بوی ماهی میشود. .(OMIM #602079; Dolphinet al., 1997; Lundén et al., 2002; Honkatukia et al., 2005
به هر حال نمونههای متعدد در همه موجودات وجود دارد. ما حالا میدانیم که متابولیتها دامنه گسترده و متنوعی را در میان افراد نشان میدهند (که از پس زمینهی ژنتیکی افراد ناشی میشود) و شرایط محیطی (که تحت عنوان اثرات متقابل ژنتیک و محیط توصیف شده اند) که به عنوان نشانههای بالینی برای نشان دادن و کشف وضعیت سلامتی و بیماری بکار می روند.
حتی اگر تفاوتهای متابولیکی زیادی در شناسایی مکانیسمهای موثر بر فنوتیپهای مهم توسعه یافته باشند ما هنوز هم خصوصیات کامل همه متابولیتهای تولیده شده در سیستمهای بیولوژیکی را در ارگانیسمهای پیچیده مانند انسان و گیاه بدست می آوریم (Patti et al., 2012).. متابولوم اولین بار توسط اولیور (1998) معرفی شد که حجمی از مولکولهای ارگانیکی کوچک را نشان می دهد که در طی مسیرهای بیوشیمیایی مختلف در پروسههای بیوشیمیایی مختلف ایجاد میشوند.
متابولومیکس زمینهی آنالیز، کمیت سنجی و تعیین خصوصیات بیولوژی در پروسههای آزمایشی را نشان میدهد.
متابولومیک دارای چندین رویکرد ترکیبی است که آنالیز ریاضی و شیمیایی را از داده کاوی، تفسیر دادهها بدست میآورد که شامل: بیواستاتیک، بیوشیمی و بیوانفورماتیک است.
متابولومیکس بازخوانی مولکولی مجدد، وضعیت شیمیایی، یک سیستم زیستی است که می تواند توسط گونههای متابولیکی و سطوح آنها که از ترکیب بیان ژن و فاکتورهای محیطی مشتق شدهاند را به تصویر بکشد. این تصور یک بینش جالب را بوجود می آورد که فنوتیپهای حد وسط نامیده میشوند (Fiehn, 2002; Houle et al., 2010).
بین فضای ژنومیک (یا سطح) و فنوتیپ خارجی یا نهایی یک واسطه وجود دارد (شکل 1).
-
در اصلاح دام، فنوتیپهای خارجی میتوانند بصورت صفات اقتصادی مانند (نرخ رشد، تولید شیر و ترکیب چربی) در نظر گرفته شوند. بنابراین در این زمینه، چالش بکارگیری متابولومیکس جهت تولید فنوتیپهای متابولیک (یا متابوتیپها) به عنوان فنوتیپهای حد وسط، جهت تأمین اطلاعات ارزشمند جهت فهم پروسههای زیستی مرتبط با صفات اقتصادی در تولیدات حیوانی میشود. این صفات میتوانند صفات تولیدی معمولی یا صفات جدیدی باشند که با روشهای معمولی نمی توانند مورد بررسی قرار گیرند.
-
متابوتیپها میتوانند به عنوان برآوردگر بیشتر فنوتیپهای پیچیده و فنوتیپهایی که میتوانند در اواخر عمر حیوان ظاهر شوند و اندازهگیری آنها سخت است، در نظر گرفته شوند. متابولیتها میتوانند با دیگر اطلاعات اومیکس مانند (ترانسکریپتومیکس و پروتئومیکس) شرح و تجزیه صفات پیچیده را کامل کنند.
در این مقاله چگونگی تولید اطلاعات متابولیک توصیف می شود و در این مقاله به چگونگی تلفیق اطلاعات ژنومیکی و متابولومیکی در اصلاح دام پرداخته می شود.
در مقایسه با دیگر رویکردهای اومیکس مانند ژنومیکس، ترانسکریپتومیکس، متابولومیکس یک شکاف تکنولوژی دارد که مانع از دقیق و کامل بودن کل متابولوم میشود. این مسئله عمدتاً به دلیل ناهمگنی ذاتی متابولیتها و بی ثباتی بیشتر گونههای مولکولی است.
در بیشتر نمونهها متابولیتها بوسیله تکنیکهایی مانند HPLC و MS اسپکترومتری حجمی و زونانس مغناطیسی هسته ای NMR اندازهگیری میشوند.
هر کس که یک کلام به من بیاموزد مرا تا ابد بنده خود کرده است. «امام علی(ع)»