نویسنده: حمیدرضا امینی

در ابتدا برخود لازم می¬دانم از اینکه مدتی است مطلبی برای خوانندگان این وبلاگ آماده نکردم از خوانندگان این وبلاگ عذرخواهی کنم و شاید با مشاهده عنوان این مطلب سوالاتی در ذهن ایجاد شود که مطلب چه ارتباطی با ژنتیک و اصلاح دام خواهد داشت؟ همچنین سوالاتی ایجاد نماید که پاسخ دادن به آنها نیاز به تأمل و انجام تحقیقات بیشتر در این زمینه است. ولی در این زمینه باید بیشتر فکر کرد و بخصوص خانم¬ها خوشحال باشید، مغرور نشوید ولی خیلی بیشتر مراقب باشید!!! اینکه اگر دارای فرزند باشید بیشتر عمر می¬کنید، از آن به بعد متفاوت تر فکر می¬کنید و عمر طولانی تری نسبت به جنس مخالف دارید!!! اما اینکه دلیل آن چه هست، نمی¬دانیم ولی شاید بخاطر حضور سلول¬های مردانه باشد!!! در این پست از لحاظ ژنتیکی به بررسی این پرسش¬ها و جنبه¬های مختلف کاربردی آن در علوم انسانی و دامی خواهیم پرداخت. پژوهش¬ها حاکی از آن است که بر خلاف انتظار، نسبت قابل ملاحظه¬ای از زن¬ها در جامعه در بسیاری از بافت¬های بدن خود نظیر مغز، ریه، کبد، دستگاه¬های تولیدمثلی، خون و ... دارای توالی¬های ژنی منحصر به فردی از کروموزوم Y هستند (شکل 1).

فایل کامل مقاله به همراه تصاویر را از طریق لینک زیر دانلود کنید!

خون مردان در رگ های زنان جاری است!

بنابراین با توجه به این که کروموزوم Y منحصر به مردان هست، سوالاتی را ایجاد خواهد کرد که این توالی¬ها چه هستند و چه کاری را انجام می¬دهند؟ از کجا منشاء گرفته¬اند؟ و از دیدگاه بیولوژی چه اهمیتی خواهند داشت؟ به دلیل اینکه هر دو جنسیت زن و مرد دارای کروموزوم¬های غیرجنسی هستند، آیا برای کروموزوم¬های اتوزوم هم اتفاق خواهد افتاد که در ارزیابی¬ها قابل تمایز بین دو جنس نیستند؟ علاوه بر کروموزوم-های جنسی، با فرض محتمل وقوع آن در کروموزوم¬های اتوزوم چه پیامدهایی را خواهد داشت؟ آیا این رخداد در سایر موجودات نیز (موجوداتی که ما علوم دامی¬ها بیشتر باهاشون سروکار داریم، بخصوص موجوداتی که تلقیح مصنوعی در آن¬ها به صورت روتین انجام ¬می¬شود) اتفاق می¬افتد؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ چه تاثیراتی بر فنوتیپ و ارزیابی¬های ژنتیکی خواهد داشت؟ مکانیسم¬های پیشنهادی این رویداد چیست؟ و بسیاری از پرسش-های دیگر که در ادامه به بررسی برخی از آنها خواهیم پرداخت ولی قبل از آن باید با اصطلاح میکروکایمریسم (Microchimerism) آشنا ¬شویم.

میکروکایمریسم اشاره به حضور دو جمعیت سلولی و یا ست مجزا DND در یک فرد دارد که از لحاظ ژنتیکی متمایز از یکدیگر هستند (جدایی از مجموعه کروموزومی پدر و مادر). به چند دلیل میکروکایمریسم می-تواند تشکیل شود که شامل ترکیب شدن دو تخمک بارور شده و ایجاد دو ست DNA در یک فرد است که گویا خود فرد دوقلوی خودش هست (مشابه آنچه در ابتدا برای خانم Lydia Fairchild و Karen Keegan گزارش شد). همچنین به طور جالب توجهی مقاربت جنسی و همخوابی با بیش از یک فرد در دوران تجرد و دیگر مراحل زندگی و سپس انتقال قطعاتی از کروموزوم Y از طریق دستگاه تناسلی مادر به بافت¬های مختلف بدن بخصوص مغز (اینجاست که خانم¬ها باید بیشتر مراقب باشند!!!) از روش¬های مهم دیگر در ایجاد میکروکایمریسم است (شکل 2).

همچنین از طریق انتقال عضو بین افراد و انتقال خون (تحت عنوان Iatrogenic Microchimerism)، انتقال دو طرفه سلول¬ها بین مادر و فرزند در زمان بارداری (شکل 3)، انتقال سلول¬ها بین نوزادان چند قلو در رحم (Dizygotic Twin–Twin Transfusion (DTTT))، انتقال از طریق فرزند به مادر و ماندگاری بلند مدت آن در بدن مادر و انتقال به فرزندان دیگر در آبستنی¬های آتی مادر از دیگر روش¬های ایجاد میکروکایمریسم است (شکل 4). ثابت شده است که وجود این سلول¬ها در سلامت مادر تاثیر گذار بوده و سالهای متمادی در بدن مادر باقی مانده و از نوزادی به نوزاد دیگر منتقل می¬شود. در این زمینه حتی انتقال میکروکایمریسم از مادر بزرگ مادری به فرزند دختر و سپس فرزندان دخترش (نوه¬های آن مادر بزرگ) گزارش شده است (گمیل و همکاران، 2011). حال سوالی که مطرح می¬شود این است که صرفه نظر از شباهت¬های ژنتیکی دو فرزند بر اساس ژنهایی که از والدین به ارث می¬برند، انتقال این سلول¬ها از فرزند به مادر و سپس انتقال آن به فرزندان دیگر آن مادر در آبستنی¬های آتی، به چه میزان در شباهت و واریانس¬های فنوتیپی فرزندان آن تاثیر گذار است؟؟؟ به عبارت دیگر آیا میکروکایمریسم می¬تواند در ایجاد خویشاوندی افراد موثر باشد (هایگ، 2014)؟؟؟ وقوع این رخداد در جوامع حیوانی چه پیامدهایی را در بر خواهد داشت؟؟؟

در مطالعه¬ای (در ژورنال Epidemiology) روی 272 نفر از زنان سالمند دانمارکی، گزارش شده است که 70 درصد این افراد دارای قطعاتی از کروموزوم Y در خون هستند (میکروکایمریسم) و همچنین در جامعه میزان شیوع مرگ و میر به میزان 60 درصد در این افراد کمتر است، چرا که این قطعات منجر به تحریک و نظارت دقیق تر سیستم ایمنی شده و بدن را قادر می¬سازد تا بافت¬ها، پاتوژن¬ها و سلول¬های درگیر را شناسایی و از طریق تخریب و بازسازی این سلول¬ها منجر به کاهش بیماری¬هایی نظیر سرطان، آلزایمر و ... شود و همچنین شاید کلید آن باشد که چرا خانم¬ها بیشتر عمر می¬کنند، متفاوت تر فکر می¬کنند و عمر طولانی تری نسبت به جنس مخالف دارند (کمپر و همکاران، 2014).